Soraluze mapetan (eu)

From Sorapedia
Jump to: navigation, search

1400 urtearen inguruan Johannes Guttenberg-ek inprenta asmatu zuen. Liburuak bakarrik ez, aurki mapak eta atlasak inprimatzen hasi ziren, interes handia zegoelako eta saltzeko errezagoak zirelako, hizkuntzen menpe ez zeuden eta.

Ordutik hona Soraluze hainbat mapetan agertu izan da, mapa txikietan eta handietan, modu arruntan zein nabarmenean... beti gure herriak unean zuen garrantziaren arabera.


Hasierako urteak

Gvipuscoae Regionis typvs (Abraham Ortelius 1584)

XVI mendean Gipuzkoa behin baino gehiagotan agertu zen, hasieran Gerard de Jode-n (edo Jodocus Hondius) mapetan, eta Ortelius-en ‘’Theatrum Orbis Terrarum’’-en gero. Azken liburu honek jasotzen duenez, Gipuzkoa oso menditsua zen, eta bertan burnia egoteagatik, burnigintza eta armagintza zabalduta zeuden.

XVI mendean Soraluze herri txikia zen oraindik, nahiz eta orduan hasi armagintzan nabarmentzen. Horregatik aipatutako Gipuzkoako mapetan agertzen da, baina gainontzeko herrien pare beti, nabarmendu barik.

Hurrengo mende erdian Kantauri inguruko (Santanderretik Landeetaraino) mapetan ere hasi zen agertzen, aurreko mapetan moduan, nabarmendu barik.

Urtea Izenburua Egilea Hiria
1578 Nova et Exactissima Descriptio Nobilis Provinciae Guipuscouae Gerard de Jode Amberes
1584 Gvipuscoae regionis typvs Abraham Ortelius Amberes
1595 Gvipvscoa Lambert Andreae Amsterdam
1606 Legionis, Biscaiae et Guipiscoae Typus Jodocus Hondius Amsterdam
1607 Varduloru five Guipuscoae regionis typus Gerard Mercator Amsterdam
1616 Descriptio Biscaiae et Guipuscoae in Hispania Petrus Bertius Amsterdam
1618 Description de Biscaye et Guipiscoa en Espagne Petrus Bertius Paris
1619 Biscaia et Legio Jodocus Hondius Amsterdam
1620 La Castille septentrionale Petrus Bertius Paris
1628 Biscaia, Guipiscoa, Navarra & Asturias de Santillana Henricus Hondius Amsterdam
1631 Typus Hispaniae Hendrik Hondius Den Haag


Gero eta ospe gehiago

Biscaia et Gvipvscoa Cantabriae veteris pars (Johannes Janssoius 1634)

Armagintza zela eta, XVII mendeak aurrera egin ahala Soraluzek gero eta ospe handiago zuen, eta 1634 urteko mapa batean modu nabarmenean agertzen da, Gipuzkoako herri nagusia moduan.

Hurrengo urteetan Espainiako zein Europako mapetan agertzen zen, baina nabarmendu barik.

Urtea Izenburua Egilea Hiria
1634 Biscaia et Gvipvscoa Cantabriae veteris pars Willem Janzsoon Blaeu Amsterdam
1638 Nova et accurata Tabula Hispaniae Nicolaus Visscher Amsterdam
1642 Regnorum Hispaniae Nova Descriptio Willem Janzsoon Blaeu Amsterdam
1650 Europa delineata et recens edita Nicolaus Visscher Amsterdam
1652 Les estats de la couronne de Castille Pierre Mariette Paris
1656 Regnorum Hispaniae et Portugalliae Tabella Geographica Matthäus Seutter Ausburgo
1658 Carte Generale d'Espagne et de tous les Royaumes Nicolas Sanson Paris
1669 Totius Europae Nova Et Exacta Tabula Willem Janzsoon Blaeu Erroma
1692 Parte occidentale dell'Europa Vincenzo Coronelli Venezia


Urrezko garaia

Europe divided into its Empires and Kingdoms (J.B. Bourguignon de Anville 1795)

XVIII mendean kartografia herri guztietara zabaldu zen: Alemania, Italia, Ingalaterra… Dena dela, eta Luis XIVk bultzatuta, Frantziak aurrea hartu zuen kartografia munduan.

Mende hau armagintzaren (eta Soraluzeren) urrezko garaia izan zen. Europako mapetan agertzeaz gain, Espainiako mapetan nabarmentzen zen, eta zer esanik ez Kantauri inguruko mapetan. Are gehiago, Portugaleko Mafra monastegian mapamundia gordetzen da, Soraluze agertzen dela.

Aro honetakoa da Florencio Josepf de Lamot ospetsuak egindako Soraluzeko mapa eta grabatua. Mapan bertan agertzen denez: ...Soraluzeko Arma Lantegia horren ospe handikoa izanik, Europako gainontzeko Printzeek agindu dute hiribildu hau beraien mapa geografikotan jartzeko, Europako hiri nagusi eta ezagunen artekoa izanik, longitudeko 17 gradotan eta latitudeko 43 gradotan.


Urtea Izenburua Egilea Hiria
1690 Regnorum Castellae Veteris Frederik de Wit Amsterdam
169. Les Royaumes d'Aragon et de Navarre Hubert Jaillot Paris
1696 La Biscaia Divisa Nelle Sue 4 Parti Principali Giacomo Cantelli da Vignola Erroma
1700 La Biscaye Divisée en ses 4 Parties Principales Jean Baptiste Nolin Paris
1701 La province de Guipuscoa Nicolas de Fer Paris
1700-5 Les Asturies et la Biscaye Nicolas de Fer Paris
1704 Regnorum Castellae Veteris Nicolaes Visscher Amsterdam
1707 Novissima et accuratissima tabula Regnorum Hispaniae et Portugalliae Pieter van der AA Leyden
1707 Beschryving van Biscaayen Pieter van der AA Leyden
1720 Regnorum Hispaniae et Portugalliae Tabula generalis Johann Baptiste Homann Nuremberg
1721 Nova et accurate divisa in regna et regiones præcipuas Europæ descriptio F. de Witt Amsterdam
1721 Spain and Portugall into their Kingdoms and Principalities John Senex London
1728 El Reyno de Espanna dividido en dos grandes estados de Aragon y de Castilla Johann B. Homann Nurenberg
1730 A New and Exact Map of Spain & Portugal Herman Moll London
1735 El Reyno de Espana Dividido en dos Grandes Estados Jean Baptiste Crepy Paris
1740 Hispaniae et Portugalliae Regna Visscher & Schenk Amsterdam
1740 Wall Map of Spain & Portugal Luggert van Anse Amsterdam
17.. (Mafrako mapamundia)
1747 Partie septentrionale Des Etats de Castille Robert de Vaugondy (aita) Paris
1752 Partie septentrionale de la couronne de Castille Robert de Vaugondy (semea) Paris
1756 Mapa Topographica de la circunferencia de los lvgares de Plasencia y los Rea.s Almacen.s de la Fábrica Florencio Josepf de Lamot Madril
1757 Vizcaya, Guipuzcoa, Alava y Rioja Thomas López Paris
17.. Hispania ex Archetypo Roderici Mendez Sylvae T.C. Lotter Ausburgo
1789 Die Landshaften Guipuzcoa, Alava und Vizcaya Franz Johann Joseph von Reilly Viena
1795 Europe divided into its Empires, Kingdoms, States and Republics J.B. Bourguignon d'Anville Londres


Gainbehera

Carte Geographique de Navarre, Alava, Guipuzcoa et Biscaye (José de Rebolledo 1845)

XIX mendean Soraluzeren garrantzia asko erori zen: gerrek herria eta fabrikak hondatu zuten (Frantziaren Konbentzioaren gerra, Espainiako independentzia gerra, karlistadak), arma fabrikak Asturiasera bidali zituzten, armak egiteko teknologia berriak sortu ziren...

Mapetan ederki ondo islatzen da atzerapen hau: Europako zein Espainiako mapetan ez da gehiago agertzen, Kantauri mapeetatik ere desagertzen da... Euskal Herriko zein Gipuzkoako mapetan bakarrik agertzen da, eta ez modu nabarmenean gainera.

Urtea Izenburua Egilea Hiria
1770 Mapa de la provincia de Guipuzcoa Tomás López Madril
1845 Carte Geographique de Navarre, Alava, Guipuzcoa et Biscaye José de Rebolledo Madril
1846 Provincias de Álava, Guipúzcoa y Vizcaya R. Alabern eta E. Mabon Bartzelona
1925 Sevillako Espainiaren plaza Enrique Orce Sevilla
1944 Carta ilustrada de Guipuzcoa Gregorio Hombrados Tolosa


Erreferentziak

Los vascos en la cartografía histórica. Javier Aspuru Oribe. Deia 2015/01/17