Zutik ozta-ozta nator (eu)

    Sorapediatik
    Zutik ozta-ozta nator
    Zutik ozta-ozta nator. Azala.jpg
    Egilea Benan Oregi
    Hizkuntza Euskaraz (eta gaztelaniaz)
    Urtea 2016
    Argitaletxea Elkar
    Hiria Donostia


    Izenburu osoa

    Zutik ozta-ozta nator. Kartzelatik idatzitako gutunak (1936-1940)


    Liburua zertan den

    Benan Oregik Benantzio Iñurrieta aitxaitxak espetxetik bidalitako gutunak jaso, antolatu eta komentatu ditu. Honela hasten da liburu bera:

    Kalebarreneko etxean ezagutu genituen txikitatik, kutxa batean ondo tolestuta eta gordeta, gerra-denborako ehunka karta. Umetan egindako aurkikuntza izan zen: misterioz inguratutako kartoizko kutxa batean zeuden, amamaren logelako armairuan gordeta, hariz inguratuta eta horituta.

    Hiru urteko lana behar izan du 288 orrialdeko liburu mardula ontzeko. Argazki, gutun eta agiriz hornitua dago eta laurehundik gora lagunen erreferentziak jasotzen ditu, baita aititak egindako hainbat bertso ere. Liburua euskaraz idatzita dago, tartekatzen dituen gutunak eta agiriak gazteleraz badaude ere.

    Benanen helburua ez da izan aititari omenaldia egitea, istorio partikular bat kontatuta belaunaldi oso baten historia kontatzea baizik. Nahi nuke liburu honek balio izatea antzeko egoerak bizi izan zituzten familiak anima daitezen euren historia kontatzera.


    Benantzio Iñurrietari buruzkoak

    Gerraurreko urteetan EAJko zinegotzia izan zen Benantzio Iñurrieta[1].

    Gerra sortu zenean, SAPAtik Irunera eraman zituzten kainoiek tiro-akatsak izan zituzten eta, horregatik, kainoi-fabrikako hainbat bururen destituzioa agindu zuten, zuzendaria zen Rafael Hernández komandantea eta José Sirvent zuzendariordearekin hasita. Hiltzeko mehatxuak ere izan ziren, baina Venancio Iñurrietak egoera bideratzea lortu zuen, eta azkenean bere etxean atxilotuta geratzera behartu zuten.

    Irailak 21an Soraluze hustu zen, nazionalek aurki hartuko zuten eta. Baina Benantzioren azken umea jaio berri zenez, familiak ezin izan zuen alde egin. Aurki kartzelaratu egin zuten, eta lau urte eta erdi eman zituen preso, frankisten esku; besteak beste, 1938. urtean San Kristobal gotorlekuan (Ezkaba mendia, Iruña) egon zen, ihesaldi sonatuaren garaian[2].

    1936-1940 bitartean preso zegoela, kartzeletatik etxera bidali zituen 256 gutunetatik abiatuta idatzi du Benan Oregik – lehengusuen laguntzarekin- aititaren ibilbide politiko, erlijioso eta kulturalaren gaineko liburua: Zutik ozta-ozta nator.


    Etxera bueltatu zeneko bertsoak

    Ondorengoa da kartzelatik etxera bueltatu zenean Benantziok senideei kantatu zizkien bi bertsoetako bat, liburuari izenburua ematen diona:

    Zutik ostostan nator
    ni kartzelatikan
    azurrak agirian
    da indarrik barikan.
    Ez uste orregaitik
    ni aldatzerikan
    kastigatuagatik
    gogor arturikan
    burua oraindik dakart
    lengo lepotikan.
    Lenbiziko agurra
    sendi maiteari:
    guraso, ta emaste
    seme-alaberi.
    Besarkada goxo bat
    emanik danori
    otoitz egin dayogun
    gaur goiko Jaunari
    Bisirik etorri naiz
    eskerrak Berari.


    Liburuaren aurkezpenak

    Liburua Boisen (Idaho) aurkeztu zuen 2016eko abuztuan. Benanek hogeita zazpi urte daramatza Gasteizen bizitzen eta hogei urte inguru Eusko Jaurlaritzak Diasporako Euskal Komunitatearentzako eratuta duen zuzendaritzan lanean. Ondorioz, lotura sendoak ditu Boiseko euskal komunitatearekin.

    Aurkezpen ofiziala Soraluzen egin zen, 2016eko irailak 22, herriko antzokian. Herritar mordoxka hurreratu ziren bertara, tartean, Iñurrietatarren familiako kide asko.

    Une hunkigarriz betetako ekitaldia izan zen. Aititak etxera bueltatu zenean kantatu zituen bertsoak kantatuz hasi zen ekitaldia eta, ostean, Benan Oregik aitititak Iruñeako Ezkabako San Cristobal gotorlekuan egindako gartzelaldiaren berri eman zuen, bitartean Joxean Iñurrietak gutunen pasarteak irakurri zituela. Aurkezpenaren amaieran Benanek aititari idatzi dion gutuna irakurri zuen hunkituta eta ostean, Maite Iñurrietak, Ane Ugaldek eta Joanes Iñurrietak gerraren inguruko hiru bertso kantatu zituzten ekitaldiari amaiera emanez.

    2016eko urrian liburuaren hirugarren aurkezpena egin zuten, Gasteizen.


    Irudiak

    Handitzeko sakatu


    Gaztelaniazko bertsioa eta artxibategia

    Benantzio Iñurrietaren jatorrizko gutun sorta, oso kontserbazio-egoera onean gordeta, familiak 2017 urtean Eusko Jaurlaritzari eman zion[3]. Gogora Memoriaren, Bizikidetzaren eta Giza Eskubideen Institutuko dokumentu-funtsaren parte izango da, eta Euskadiko Artxibo Historikoan gordeko da. 

    Urte hartan bertan Benan Oregik liburuaren erderazko bertsioa prestatu zuen, A duras penas izenekoa, eta Gogora Institutuak argiraratu zuen, euskerazkoaren bigarren argitalpenarekin.


    Erreferentziak