Irureko zezenketa (eu)

From Sorapedia
Jump to: navigation, search
Irure Hamengua (Irure Zaharra), Don Celinosek eraikitako etxea (Indalecio Ojanguren)

Irureko Don Celinos

Nafarroako Antso VIa Jakituna erregeak (1150- 1186) bazuen lehengusu bat, Don Celinos Zaharra izenekoa. Elkarrekin gaizki konpontzen omen ziren eta erregeak Don Celinos Gaztelako mugara bidali zuen, Markina aldera[1].

Dirudienez aurrez Celinos Zaharra Nafarroatik Gipuzkoara joana zen, erregearekin gaizki konpontzen zelako. Bere familia eta abere askorekin Irurera etorri eta etxe batzuk egin omen zituen.

Don Celinosk bere famila, bere jendea eta bere abereak hartuta, Soraluzeraino etorri zen, eta Iruren egin zituen etxeak, Soraluze eta Eibarren arteko bide ondoan[2] Badaiteke etxe hau Irure Hamengua baserria izatea, Irure zaharra esaten diote eta.

Iruren zela, Don Celinos hau Azitaingo Untzuetako alabarekin ezkondu zen. Eta denborarekin erregearekin atzera adiskidetu omen zen.


Irure Hamenguako armarria, zezenak eta txakurrak erakusten dituela (Indalecio Ojanguren)

Erregearen bisita

Halako betean, Nafarroako Antso VI Jakituna Gipuzkoara etorri zen, bertako inguruak aztertzera: jendea, aberastasuna, bideak...

Xabier Elortzak, Antso Jakitunaren bisita 1160. eta 1170. urte bitartean gertatu zela pentsatzen du. Iñaki Azkuneren ustez 1162 urtearen bukaeran ala 1163 urtearen hasieran etorri zen Donostia eta Gasteiz hiriak sortu zituen errege hau Soraluzera, orduantxe berreskuratu bait zituen Nafarroako erreinurako Errioxako zenbait herrirekin batera Araba eta Durangoaldea.

Gipuzkoatik barrena ari zela, erregeak Irurera etorri zen Don Celinosi bisita egitera eta ehiza egitera, noble, laguntzaile, zakur-talde eta guzti. Don Celinosek bazkaltzera gonbidatu zuen erregea eta bazkal ondoren bi zezen korritu zituzten:

Eta gainera esan zuen behitalde batetik bi zezen ekarri arazi zituela, eta Errege jaunaren aurrean korritu arazi zituen eta, behin korrituak eta gozatuak, zezenak hil arazi zituen Errege jaunaren txakurrei emateko...

Esaten dutenez, erregearen zezenak hil egin ziren zezenen okela gehiegi jan zutelako eta Don Celinosek beste zakur batzuk eman zizkion errege nafarrari.

Dena dela, Soraluzeko Irure baserriko armarriak badu bisita horren arrastorik. Arbola, lehoia eta gurutze lis-loretuaz gainera, Nafarroako erregearen ezkutua (kateak; Antso VII.arenak) zakurrak eta zezenak ditu irudikaturik. Armarriaren deskribapen zehatzagoak, Joan Erentxunek eta Garcia Garraffatarrek egina dute.

Don Celinos jauna, esan bezala, Untzuetako alabarekin ezkondu zen. Untzuetako etxea, 1193 urtean berritu zuten gainera, eta Don Celinosek Ziortzako elizari hogeitalau behi emari eman zizkion, jauntxoen monastegi hura ohoratu eta goratzekotan.


Zezena eta zakurrak

Beste batzuetan ere txakurrak erabili izan ziren zezenketetan. Berez, beste leku batzuetan zezenketa mota honek XIX mende bukaeraino iraun du eta.

Soraluzeko azken aipamenak 1659 urtekoak dira. Zezenketa Plaza Zaharreko zezen plazan egin zen: zezenari suzko basta ipini zioten (zezensuzkoa) eta zakurrak bota zizkioten.


Iturria

1339 urtean izandako auzi batendako, Iruretarrak (Unzuetarrak ere) familiari buruzko dokumentu eta testigantza asko jaso zituzten.

Eta 1594 urtean Valladoliden Eibarko zaldunei buruzko liburua inprimatu zutenean, Iruretarren (Unzuetarren) informazio guzti hori bertan etara zuten: Información en derecho del concejo, cavalleros y vezinos de la villa de Eybar.

Don Celinosi dagozkion zatiak irakurtzeko, sakatu hemen


Erreferentziak

  • Marca = muga.
  • Garai haietan bidea Iruretik pasatzen zen, Maltzagako bidea XVIII-XIX mendeetan zabaldu zuten eta.