Jeltzaleak (1923 arte) (eu)

From Sorapedia
(Redirected from Jelkideak (1923 arte) (eu))
Jump to: navigation, search
EAJ-PNV. Donostiko Euzko Gaztedia.jpg
Oharra: Sarrera hau sortzeko, Gipuzkoako jelkideak, 1904-1923 artikulua erabili izan da (Mikel Aizpurua Murua 2015).
Oharra: Sarrera hau jeltzaleei dagokie. Sasoiko alderdiari buruzko sarrera irakurtzeko, sakatu hemen.

Zerrendan agertzen direnak

Sarrera honetan lantzen den zerrenda Mikel Aizpuruak osatutakoa da, Gipuzkoako jelkideak, 1904-1923 artikuluan argitaratua. Soraluzeri lotutakoak hartu dira bakarrik eta. ahal izan denean, Donostiako elizbarrutiko "Mendez mende" datu basetik hartutako jaiotegunekin osatu.

Guztira 108 izen dira[1], gizonezkoak denak.

Egileak berak dioenez, orduko Gipuzkoako Eusko Alderdi Jeltzalearen Agiritegiaren aztarnarik ez dagoenez, prentsa abertzalearen azterketa sistematikoa izan da iturri nagusia, handik eta hemendik aurkitutako abertzaleen eta bazkideen zerrendekin osatua. Inor zerrenda honetan agertzeak ez du esan nahi derrigorrez bizi guztiko jelkideak izan zenik, baizik eta inoiz abertzale moduan hartu izan zela.

Ogibidea eta adina lortzeko, berriz, hauteskunde-erroldak erabili ditu egileak, bertan agertzen zelako. Baina bi akats ditu baliabide horrek: batetik, ez dira hogeita bost urtetik azpikoak azaltzen eta bestetik, ogibideari dagokionez, ez dira beti oso zehatzak izaten erroldak.

Mikel Aizpuruaren lan hau (eta Soraluzeko jeltzaleen zerrenda) 1923. artekoa da: irailak 23an Miguel Primo de Rivera jeneralak estatu kolpea eman zuen Espainian, eta alderdiaren jarduna eten zen.


Lehen agerpenak urteka

Lehen aipamenak

Zerrendak pertsona bakoitzaren lehen aipamena jasotzen du; hau da, noiz agertzen den abertzaleekin lotuta lehengo aldiz.

100 lagunen datuak dauzkagu, eta lau urte nabarmentzen dira. 9 izenekin 1909, 1911 eta 1918; eta 20 izen berrikin 1923 urtea.

Erabilitako iturriekin (gogoratu urte haietako Eusko Alderdi Jeltzalearen Agiritegirik gordetzen ez dela) ezin esan pertsona horiek urte zehatz horietan alderdiaren inguruan bildu zirenik. Baina prentsa abertzalearen helburu bat mugimendua hauspotzea zenez, pentsa daiteke zale berrien izenak lehen baitlehen argitaratzeko prest egongo zirela.

Nabarmentzekoa da oso 1923.eko "arrakasta": 20 izen, guztien %20a. Urte honetan ziklo bat itxi zen, Primo de Riveraren diktadurak alderdiaren martxa eten zuen eta.


Lehen agerpenaren adinak

Adinak

Mikel Aizpuruk bildutako datuek oso alderdi gaztea irudikatzen dute.

Alde batetik, 31 lagunei buruz ez daukagu daturik: ez jaioteguna (bataio errejistro publikoak 1900 urte artekoak dira), ezta lanbidea (ez dira errolda elektoraletan agertzen). Beste moduan esanda, beren izena lehen aldiz aitatu zenean 22 urte izango zuten, asko jota.

Badauzkagu, berriz, 69 lagunen datuak. Grafikoan agertzen denez, gehienak (%67a) ez zuten 30 urte alderdiarekin lotu zirenean.

Beste muturrean, 50 urtetik gorako 5 izen besterik ez dira aipatzen:

Felipe Larrea Aldazabal (51), Clementino Bolumburu Ojanguren (52), Crisóstomo Gallastegui (56), Rafael Echeberria Jauregi (61) eta Claudio Arizaga Arozabe (63).


Lanbide taldeak

Lanbideak

Lanbideei dagokienez, Mikel Aizpuruk hamabi taldetan sailkatu ditu. Soraluzen bi talde nabarmentzen dira: "ogibide ezezaguna" dutenak eta langile mekanikoak.

"Ogibide ezezagun"eko 42 lagun daude zerrendan (%39a). Lanbideak orduko zentso elektoraletik jaso direnez, honek esan nahi du 42 lagun hauek oso gazte zirela 1923.ean, orduko hautesle erroldan agertzen ez zirelako.

Lanbide ezaguna dutenen artean (65 lagun), 42 langile mekanikoak ziren (%39a), bat kenduta beste 41ak armaginak. Honetaz gain, beste hiru lagun armagintza zuten lanbidea, baina ugazabak kasu honetan.

Azkenik, beste bi talde apalagoak aitatu behar dira: bere kasako negozioak zituztenak (6) eta nekazari/ baserritarrak (7). Aurreiritzi eta estereotipo batzuren kontra (abertzale = baserritarra), abertzaletasuna kaletik baserrira etorri zen; askoren begietan nekazariak "euskaldunagoak" izango ziren, baina aldi berean tradizionalagoak; eta asko eta asko maizterrak zirenez, jabeen iritzi eta presioek eragin handia zuten. Soraluze oso herri industriala izanik, "kaletar" joera hau nabarmenagoa da.


Kargu politikoak

Kargu politikoak

108 izenengatik, 20 urte horietan (1904-1923) 44 lagunek karguren bat bete zuten, alderdi barruan edota udalean. Partehartze honek erakusten du jelkideen konpromezua alderdiarekin.

Herriko alderdian

Euzko Alderdi Jeltzalea Uri Batzarretan antolatzen zen, eta berauek zuzentzeko Uri Buru Batzarrak aukeratzen zituzten, mahaikidez osatua. Uri Buru Batzarrak lehendakaria, lehendakariordea, idazkaria eta diruzaina izaten zuen.

Zortzi lehendakari aipatzen dira Soraluzen: Damian Ecenarro Querejeta, Asensio Gabilondo, Valerio Gardoki, Juan Jose Lete Oregi, Facundo Maiztegi, Jose Sesma Bustinduy, Eustaquio Sesma Echabe eta Florencio Sesma Echabe.

Lehendakariordeak, berriz, zazpi aipatzen dira: Benito Alberdi Ramirez, Lino Alberdi, Patricio Arluziaga, Juan Azurmendi, Rufino Bascaran, Andres Ecenarro eta Jose Maria Leturiondo.

Hamar idazkari izan ziren: Martin Arana, Claudio Arizaga Arozabe, Alfonso Artolazabal, Eustaquio Castañares Larreategui, Eusebio Castañares, Tiburcio Castañares, Juan Garmendia Zeleta, Venancio Iñurrieta, Timoteo Lascurain, Timoteo Lazcano eta Lazaro Treviño Artiz.

Diruzainak, berriz, bost besterik ez: Lorenzo Amuchastegui Oregi, Rafael Echevarria, Rafael Iriondo Arriola, Kepa Iriondo eta Emilio Zabala.

Azkenik, Zuzendaritzako mahaikideak zeuden: Gregorio Alberdi Alberdi, Isaac Alday Arcaruz, Pedro Basauri Lete, Gregorio Bollain Arana, Rafael Gallastegi, Angel Garmendia, Prudencio Lascurain, Pedro Moniozguren, Demetrio Oregui, Rufo Oregui eta Ignacio Ucin.

Ordezkariak

Soraluzeko ordezkaria alderdiaren beste erakundeetan pertsona bakarra agertzen da, Ignacio Aranguren, Soraluzeko jeltzale lehenetarikoa.

Behin baino gehiago bete zuen lan hau, bi modutan agertzen da eta: ordezkaria eta Batzar Nagusiko ordezkaria.

Udaletxean

Epe honen bukaeran (1920) Soraluze alkatea EAJrena izan zen: Jose Sesma Bustinduy.

Lau jeltzale izan ziren zinegotzi: Isaac Alday Arcaruz, Asensio Gabilondo, Julio Igarzabal Olano eta Lazaro Treviño Artiz.


Jeltzaleen zerrenda (1904-1923)

Izen-abizenak Jaio urtea Lanbidea Agerpena Urteak
Higinio Aguirrebeña Leceta 1896 (ezezaguna) 1916 20
Gregorio Alberdi Alberdi 1867 Armagina 1913 46
Benito Alberdi Ramirez 1884 Lima pikatzailea 1916 32
Ventura Alberdi Azcarate 1892 Armagina 1918 26
Lino Alberdi Arregui 1898 Armagina 1918 20
Severiano Alberdi Arregui 1900 (ezezaguna) 1920 20
Isaac Alday Arcaruz 1889 Armagina 1917 28
Pedro Aldazabal 1880 Armagina 1919 39
Toribio Altuna (ezezaguna) 1923
Lorenzo Amuchastegui Oregi 1886 Lantegia 1910 24
Victoriano Aramburu (ezezaguna) 1916
Martin Arana (ezezaguna) 1921
Ignacio Aranguren 1864 Arma lantegia 1905 41
Eugenio Argarate 1873 Armagina 1919 46
Isaac Argarate (ezezaguna) 1920
Claudio Arizaga Arroiabe 1852 Armagina 1915 63
Eusebio Arizaga Arizaga 1882 Industriala 1909 27
José Arluziaga (ezezaguna) 1923
Patricio Arluziaga Garitano 1864 Armagina 1909 45
Jacinto Arsuaga (ezezaguna) 1923
Rafael Arsuaga (ezezaguna) 1923
Antonio Artojoiogi (ezezaguna) 1923
Alfonso Artolazabal Yzaguirre 1893 (ezezaguna) 1912 19
Faustino Artolazabal 1878 Armagina 1907 29
Felipe Artolazabal (ezezaguna) 1912
Vicente Arzelus (ezezaguna) 1908
Manuel Astigarraga Echaniz 1872 Armagina 1913 41
Juan Azurmendi 1880 Errementaria 1909 29
Pedro Balanzategui (ezezaguna) 1923
Pedro Miguel Basauri Lete 1894 Armagina 1916 22
Santos Basauri 1884 Igeltseroa 1904 20
Rufino Bascaran 1888 Armagina 1913 25
Eusebio Bereicua Berrondo 1873 Baserritarra 1905 32
Anacleto Berrando Osa 1883 Armagina 1918 35
Doroteo Biritxinaga Suñaga 1880 (ezezaguna)
Gregorio Bollain Arana 1887 Armagina 1911 24
Clementino Bolumburu Ojanguren 1871 Armagina 1923 52
Eustaquio Castañares Larreategui 1891 Armagina 1919 28
Eusebio Castañares 1861 (ezezaguna) 1909 48
Tiburcio Castañares 1898 (ezezaguna) 1918 20
Andres Castañares 1895 (ezezaguna) 1920 25
Jose Cortaberria (ezezaguna) 1923
Damian Ecenarro Querejeta 1888 Armagina 1911 23
Andres Timoteo Ecenarro Qeregeta 1881 Armagina 1912 31
Imanol Echeberria 1914
Rafael Echeberria Jauregi 1862 Armagina 1923 61
Eusebio Eguren Arroiabe 1864 Sakristaua
Juan Eizaguirre (ezezaguna) 1923
Sotero Eladio Elisburu Elizburu 1890 Armagina 1915 25
Fernando Esnal (ezezaguna) 1923
Asensio Gabilondo 1884 Armagina 1910 26
Rufino Gabilondo Echaniz 1895 Armagina 1918 23
Candido Gallastegi (ezezaguna) 1923
Rafael Gallastegi Arruti 1884 Armagina 1909 25
Crisóstomo Gallastegui Uriarte 1861 Arotza 1917 56
Pedro Valerio Gardoki Rementeria 1863 Armagina 1911 48
Pedro Garitagoitia 1884 Armagina 1913 29
Angel Garmendia (ezezaguna) 1918
José Garmendia 1890 Armagina
Juan Garmendia 1898 Saltzailea 1914 16
Francisco Goicoechea (ezezaguna) 1923
José León Goicoechea Egaña 1894 Armagina
Juan Goicoechea (ezezaguna)
Julian Goikoerrota (ezezaguna) 1909
Félix Ibargutxi (ezezaguna)
Julio Ygarzabal Olano 1881 Baserritarra 1920 39
Venancio Iñurrieta 1894 Armagina 1911 17
Laureano Yraolagoitia Lascurain 1867 Baserritarra 1911 44
Jose Rafael Yriondo Arriola 1891 Armagina 1916 25
Cosme Iriondo Arriola (ezezaguna) 1920
Kepa (Pedro) Iriondo Arriola 1894 Armagina 1915 21
Ricardo Juaristi (ezezaguna) 1921
Luis Lacuesta Gómez 1881 Dendaria 1905 24
Victor Lacuesta Gómez 1891 Jostuna 1919 28
Antonio Larrañaga 1884 Armagina 1911 27
Felipe Larrea Aldazabal 1860 Errementaria 1911 51
Jose Lascurain Baserritarra 1923
Prudencio Lascurain Leturiondo 1890 Armagina 1915 25
Timoteo Lascurain Ganusa (ezezaguna) 1918
Timoteo Lazcano (ezezaguna) 1923
Juan Jose Lete Oregi 1884 Industrial armagina 1907 23
José María Leturiondo Argarate 1889 Armagina 1909 20
Facundo Maiztegi Lizarralde 1884 Arma lantegia 1911 27
Raimundo Maiztegi (ezezaguna) 1918
Ramón Maiztegi Achotegui 1894 Baserritarra 1917 23
Segundo Maiztegi Areta 1882 Baserritarra 1911 29
Angel Mendia (ezezaguna) 1923
Pedro Francisco Muniozguren Artolazabal 1886 (ezezaguna) 1918 32
Carlos Navas Arroyabe 1878 Baserritarra 1912 34
Candido Ondarra 1883 Armagina 1909 26
Demetrio Oregui Elorza 1885 (ezezaguna) 1922 37
Roque Oregui (ezezaguna) 1914
Rufo Oregui Larrañaga 1895 (ezezaguna) 1915 20
Miguel Ormaechea (ezezaguna) 1920
Vicente Ormaechea (ezezaguna) 1923
Carlos Andres Ysidoro Orueta Yturriaga 1896 Medikua 1915 19
Sabin Osa (ezezaguna) 1923
José Francisco Sesma Bustinduy 1884 Armagina 1912 28
Eustaquio Sesma Echabe 1885 Armagina 1910 25
Florencio Sesma Echabe 1890 Armagina 1912 22
Jose Lazaro Trebiño Artiz 1883 Dendaria 1908 25
Julio Ucin Aristi 1894 Armagina 1923 29
Ignacio Ucin Aristi 1894 Armagina 1915 21
Pascual Urcelay (ezezaguna)
David Zabala (ezezaguna) 1923
Emilio Zabala 1880 Armagina 1909 29
Miguel Ygnacio (Mikel) Zubizarreta Ganchegui 1888 Armagina 1919 31

Gerra ostean, zerrenda honetako 16 lagun auzipetu zituzten Erantzukizun Politikoen Legearen harira, herriko beste lagun asko eta askoren artean: Ander Ecenarro, Lino Alberdi, Isaac Alday, Pedro Miguel Basauri, Tiburcio Castañares, Andres Castañares, Fernando Esnal, Asensio Gabilondo, Julio Ygarzabal, Kepa Iriondo, Ricardo Juaristi, Timoteo Lascurain, Juan Jose Lete, Jose Lazaro Trebiño eta Ignacio Ucin.


Erreferentziak

  • Gipuzkoako jelkideak, 1904-1923. Mikel Aizpuru (Kondaira, 15 zbk. 15-114 orrialdeak, 2015).
  • Jatorrizko zerrendak 110 izen ditu, baina ematen du bi izen bikoiztuta daudela.