Mutxaneko etxe zarra (eu)

    From Sorapedia
    Revision as of 19:29, 3 February 2024 by Jcao (talk | contribs)
    (diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
    Aita Domingo / Mutxaneko etxe zarra
    Mutxaneko etxe zaharra. Ikuspegi orokorra 01 (Joxean Arluziaga 2015).jpg
    Izen formala Aita Domingo/ Mutxan Etxe-zaharra
    Bailara Irure
    Altuera 160 m
    Hedadura 0 Ha
    Kaletik 1,8 km


    Bertako familia

    Etxea jausita dago. Aspalditik inor ez da bizi bertan.


    Irudiak

    (handitzeko, sakatu gainean)


    Kokapena

    (Pantaila osoan ikusteko sakatu hemen)

    Mapa kargatzen...


    Baserriaren inguruko kontuak

    Baserriaren izena ez da aipatzen XX mende hasierako baserrien udal zerrendan, ezta Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipuzcoa (1974), ezta Ramiro Larrañagaren Soraluze-Placencia de las Armas. Monografía histórica liburuan (1993), ezta Soraluzeko baserriak liburuan (2003).

    Luis Maria Mujikaren Euskal toponimiazko materialeak liburuan (1989) badatoz Aita Domingo eta Aitadomingopotzua izeneko etxe/baserria Soraluzen[1]. Agirietan inoiz Aita Domingo Orue moduan ere agertu izan da (1841).

    Baserriaren azken jabeak ‘Mutxa’ zuen izena. Hortik datorkio ‘Mutxaneko’ izena.

    Bada Aittantxaboletarekin lotzen duena. Txabola haura Aita Domingo baserriarena izango zen, eta hortik izena: Aittan txabola[2].


    Garai bateko itxura (Juan C. Astiazarán 2022)

    XVI. mendeko burdinola

    Aita Domingo baserria, edo Mutxaneko etxe zaharra, ola izandakoa da, Sagarraga-torreko jaunarena.

    Aipamen zaharrena, berriz, XV. mende bukaerakoa da. Zerga sistema berria zela eta, Toledoko Batzarretan Gipuzkoako burdinolen zerrenda eskatuta, Medina del Campon aurkeztu zuten (1497/08/18) eta, 200 bat izenen artean, Soraluzeko Sagarraga agertzen da[3].

    Gerora sutegia edo forja bihurtu zen, armagintzan aritzeko. 1512. urtean Pero Sanchez de Sagarraga, agertzen da, lantza, pika, azkon, alabarda eta antzekoak ekoizten zuela[4]. EKoizpena, segururena, aurreko mendean hasiko zuten.

    1515. urtekoa da Sagar-errekako bidearen azalpena: Arçubiagatik Otaolarako bideko bidegurutzetik aurrera, Sagarraga etxea zeharkatuz, eta aipatutako Sagarraga etxetik eta bere atetik eta sutegiko zein errotako zein mailuetako etxeko ateetatik[5].

    Pedro de Sagarragak 950 moskete egin zituen 1597. urtean, Ramiro Larrañagak Boletin de la R.S.B.A.P. aldizkarian idatzitako artikuluan, Sagarraga: casa solar y ferrería izeneko artikuluan jasotzen duenez.

    Gaurko egoera

    Eraikin nagusia baino gorago bere presa dauka, Mutxan presa izenekoa, eta batetik bestera erretena.

    Sutegia eta beste eraikinaren hormak zutik diraute, baina oso hondatuta. Landareriak eta zuhaitzek janda daude.

    Erretena lurrez beteta dago, zeharo estalita; presa, berriz, osorik gordetzen da, oraindik babesteko oholak erakusten dituela.

    Mutxan presa eta Mutxaneko etxe zarra Javier Martín Lapeyra-k ere aipatzen ditu, La traída de aguas de Sagar-erreka a Eibar artikuluan.

    Erreferentziak

    1. Euskal toponimiazko materialeak. XVI alea. Gipuzkoako mendebaldea. Soraluze, Bergara, Aretxabaleta.
    2. Atsedentxaboleta. Bergarako euskara.
    3. La industria del hierro en Guipúzcoa (siglos XIII-XVI). Luis Miguel Díez de Salazar (La ciudad hispánica 1985).
    4. Placencia de Soraluze. Javier Elortza (Soraluze 2022).
    5. En comenzando en la crucijada del camino que toman de Arçubiaga para Otaola, atrabesando para la casa de Sagarraga, e desde la dicha casa de Sagarraga e por su puerta d’ella e por las puertas de su casa de herreria y molino y maças.