Zubi Nagusia (eu)

From Sorapedia
Jump to: navigation, search
Zubi nagusia/ Gila zubia
Deba erreka. Batzokia, zubia eta kiroldegia (2017).jpg
Ibaia Deba
Urtea XVI mendea / 1967
Mota Harrizkoa / porlanezkoa
Luzeera 35 m
Zabalera 20 m
Altuera 7 m
Erabilera Errepidea


Azalpen orokorrak

Zubi nagusiak Labaderogain eta Andikokale lotzen ditu.

Berez, Soraluzeko gaur eguneko zubi nagusia bi zubi dira, eta 1967 urtean hartu zuen duen egitura: harrizko zubi zahar estuari, euskarri bat ibaian duena, porlanezko beste zubi zabala itsatsi zioten iparraldetik, bi ertzetan finkatuta hau. Bi zubien plataformak bat eginda agertzen dira.

Hegoaldean dagoen zutabea, zubi zaharrarena, tajamarra[1] dauka. Tajamarraren gainean iturria dago, bi aulkiekin. Iturriko ura Plaza Barritik (Ipiñarrietatik) dator.

XX mende hasieran zubiaren plataforma berriztu zuten. Antzeko antolaketa erabili bazuten ere (bi errai, aparkalekuak eta espaloiak) oraingo honetan dena azalera jarraian egin zuten, zati bakoitza lur zoruaren osagaiez edota kolorez bereizten. Modu honetan, behin hiri altzariak (harrizko aulkiak eta lur ontziak) kendu eta gero plaza modukoa geratzen da, eder askoa, jaietan, azoketan, kontzertuetan... erabilgarri.

(Handiago ikusteko, gainean sakatu)


Kokapena

Loading map...


Soraluzeko zubi nagusia maparen erdi-erdian. Hegoaldean, erregebidearen Osintxuko zubia eta Bergarako zubizarra (Elgetarakoa); ekialdean, Azitaingo zubia (Bizkaiko bidearena); iparraldean, Elgoibarko zubia (Markinarakoa) eta erregebidearen Altzolako zubia (Florencio Josepf de Lamot 1756).

Ibia eta XVI mendeko zubia

Ibaizabal inguruan, gaur egun zubi nagusia dagoen inguruan, betidanik egon da ibi bat, Deba ibaia zeharkatzekoa.

Ibi honek oso garrantzi handia zuen, Arabatik itsaserrzerako bidean zegoelako. Erromatarren garaikoa baino lehenagokoa da, eta puntu honetan bidea, Osintxutik Deba iabiaren ezkerraldetik zetorrena, eskumako ertzera pasatzen zen, gero Ezozia eta San Roketik Elgoibar aldera pasatzeko.

Ez dakigu aurretik inolako zubirik egongo zen, baina garaiko agiriek erakusten duten moduan, XVI mendeko lehen erdian zubi berria egin zen[2]. Ez da ezagutzen XVI mendeko zubi hau Soraluze zaharraren ekialde-mendebalde ardatzarekin lerrokatuta zegoen, ala geroko kokapenean, hamar bat metro hegoaldera.


Hurrengo zubiak

Soraluzeko zubi nagusia (orduan Soraluzeko zubia, besterik ez zegoela eta) garrantzi handia zuen orduko komunikabideetan. Alde batetik, Arabatik Debarainoko bidea bertatik pasatzen zen; eta bestetik, Bizkaitik eta Eibartik zetorren bidea hemen pasatzen zen beste ertzera gero San Andresetik eta Pagobedeinkatutik Azkoitia eta Gipuzkoa aldera joateko.

XVII mendean zubia berriztu zuten, eta XVIII mendean berriro. Lamoten grabatuan (1756) ederki asko ikusi daitekenez, zubiak hiru uztai ditu, baina tajamar bakarra (gaur egun oraindik dagoena). Ordurako zubia ez zegoen ekialde-mendebalde ardatzarekin lerrokatuta, hamar bat metro hegoalderako baizik.

Zubi nagusia Lamoten grabatuan (1756)

XVIII bukaeran Bergara-Alzola errepide berria zabaldu zuten, Deba Ibaiaren ezkerraldetik. Orduan Soraluzeko zubi nagusiak inguruko komunikabideen gunea izateari utzi zion, eta herriko sarrera bihurtu zen.


Ufala zubi nagusian (1953)
1834 ufalaren osteko arku berria (Indalecio Ojanguren)

1834ko ufala

Gehiago jakiteko, sakatu hemen.

Lehen karlistada martxan zela, 1834 urteko ekainak 30an egundoko ufala izan zen Debarroan, eta batez ere Soraluzen.

Egun hartan Soraluzen ez zen inor hil, baina kalteak ugari izan ziren: etxeak, burdinolak, erregetxe zaharra, presak, komentua, ermitak... asko eruan zituen eta besre asko erabilezinean laga. Zubia ere apurtu zuen, eta bi zutabeetatik bat eruan zuen. Herriko bi aldeak inkomuniratuta geratu ziren.

Udalak zerga bereziak ezarri zituen, berreraikitze lanak ordaintzeko. Eta Ramon Maria de Aldasorok jaunak dirua aurreratu zuen lanak lehen bailehen hasteko. Baina, karlistadak oraindik zirauela, Rodil jeneral liberala[3] Soraluzen sartu zen eta 200.000 erreal kuartoko isuna jarri zion herriari[4]. Isuna ordaintzeko bildutako dirua erabili zuten, eta Ramon Maria de Aldasorok beste erdia aurreratu zuen.

Azkenean, zubia berreraikitzea lortu zuten, baina urak eruandako bi uztaiak ordeztu beharrean, hare-arrizko uztai eskartzanoa eraiki zuten, merkeagoa zelako.

Urte batzuk geroago Plaza Barriko iturritik, iturri gainean dagoen banatzailetik, tutu bat pasatu zuten zubiaren bestekaldera, eta Andikokaleko muturrean iturria jarri zuten.


Zubi berria aldamioak oraindik azpian dituela (1967)

1967ko zubi handia

Gerra ostean, herria gero eta handiagoa egiten ari zen, eta ibilgailuen trafikoa biderkatu zen. Gabolatseko zubia kenduta (ibilgailuentzat estua eta nahikoa eskasa berau) zubi nagusiak hartzen zuen trafiko guztia.

Horregatik, zubia zabaltzea pentsatu zuen: harrizko zubi zahar estuari porlanezko beste bat itsatsi zioten iparraldetik, eta bi zubien plataformak batu zituzten.

(handiago ikusteko, gainean sakatu)

Zubiaren espazioak oso modu klasikoan antolatu zituzten: norabide bakoitzeko errai bat, eta bi aldeetan aparkalekuak, belarrezko triangeluak eta espaloiak, dena ondo bereiztuta eta maila desberdinetan.

Gainera, Andikokaleko iturria tajamarraren gainera eraman zuten, eta eskultura betekin apaindu.

2010 hamarkadan plataforma berregin zuten, espazio guztiak maila berean jarriz eta, komeni denean, plaza handi modukoan erabiltzeko.


Kontuak

Zubia okerreko tokian dago

XVIII mendean Soraluzeko harrizko azken zubi nagusia eraiki zutenean ez zuten toki lojikoan egin, mendebalde-ekialde ardatzaren jarraian (Elizburu, Udaletxeko aldapa, ibairako pasabidea), hamar metro ibaian gora baizik, hegoaldera.

Aurreko zubiei buruz ez dago informaziorik. Beraz, ez dakigu zubi guztiak leku berean egin diren edo lehenak zegokion tokian altzatu zuten.

Eta, zergatik 10 metro ibaian gora? zubia egiteko toki egokiagoa zelako, errezago defendatzeko... teoriarik ez da falta, baina inork ezer ez daki.

Aparkalekuak zubian

1967 urteko zubi berria inauguratu zenean, munduan halako zubirik ez zegoela aurki zabaldu zen herrian, herri guztietako Zirkulazio Arautegiek zubietan aparkatzea galarazten dutelako, eta Soraluzekoan, berriz, baimenduta zegoelako. Inork esan zuen Japonen bazela halako beste zubi bat, baina berri gehiagorik ez da...

Brontzezko eskultura

Zubi nagusia 1967 urtean zabaldu zutenean, Gila parean zegoen iturria tajamarraren gainera eraman zuten, eta gainean 1900 inguruko brontzezko eskultura jarri zuten, Le vainqueur (irabazlea), Eugene Marioton artista frantziarrarena. Egile bereko beste eskultura bat (Belluatre) udaletxean gordetzen da.

Estropadak zubi nagusiaren azpian (1964)

Zubia geldi

Dirua zela eta ez zela, zubi berriaren lanak eten egin ziren aste batzutan.

Eibarko jubilatu batek, herri-lanak zaintzera etortzen zela, Soraluzeko lagun bati zera galdetu zion: Ze? Plaentxiko zubia geldi daok ala?.

Eta lagunak, boteprontoan: Ta Eibarren zubiak ibili badabiz edo?.

Estropadak

1967 urteko Santiago egunean zubi nagusi berria inauguratu zuten (gehi liburutegia, Elizburuko eskilarak eta bertako iturria), Gipuzkoako gobernadore zibila etorrita.

Ospatzeko, urte hartako jaietan batel-estropadak jokatu ziren.

Patria telesaila (2019)

Patria telesaila

2019 urtean Patria telesaila grabatu zuten, gehien bat Soraluzen baina beste hainbat lekutan ere (Elgoibar, Donostia eta Madrilgo estudio batean)

Telesailaren eszena nagusia, etakide batek Txato hiltzen duenean, zubi nagusian grabatu zuten.


Erreferentziak

  1. Tajamar. Zubien zutabeei gehitzen zaizkien zatiak, puntadunak, datorren ura zutabearen bi aldetara bidaltzeko, uraren indarra arinduz.
  2. 1541/02/19. Juan Garcia de Uribarriren demanda Gipuzkoako korrejidorearen aurrean, Soraluzeko Udalaren kontra, Ibaizabaleko zubia eraikitzeko 60 dukat ordaindu zituela eta (Soraluzeko Udal Artxibategi Historikoa. Epaitegiko funtsak).
  3. José Ramón Rodil. Wikipedia (euskaraz).
  4. Rodil jeneral honek bereak eta bi egin zituen inguruetan: Ermuko Valdespina markes karlistaren jauregia erre, Arantzazuko komentua eta eliza ere erre...